مشخصات جغرافيايي ايران
ايران كه هم اينك در سراسر جهان با نام جمهوري اسلامي ايران شناخته شده است با مساحت 1623780 كيلومتر مربع به عنوان هفدهمين كشور وسيع جهان به شمار مي آيد. كشور ايران داراي شكلي شبيه به متوازيالاضلاع ناموزون است و طول يك قطر آن، از آرارات در شمال غربي كشور به خليج گواتر در جنوب شرقي به وسعت 2250 كيلومتر و طول قطر ديگر آن از خرم شهر در ساحل خليج فارس به سرخس در شمال شرقي 1400 كيلومتر است. در نتيجه، دو استان آذربايجان در شمال غربي ايران و سيستان و بلوچستان در منتهياليه جنوب شرقي كشور، نسبت به يك ديگر و هم چنين نسبت به تهران – پايتخت كشور – از ساير استان ها دورتر هستند. شكل جغرافيايي و وسعت خاك كشور از قرن هشتم پيش از ميلاد، يعني زمان حكومت مادها كه اولين سلسله آريايي را تشكيل دادند تا حدود يك قرن پيش همواره متغير بوده است.
ايران امروز، با وسعت 1623780 كيلومتر مربع معادل 27/1 وسعت قاره آسيا و نزديك به 90/1 خشكيهاي جهان است. خاك ايران به تنهايي، بيش تر از مجموع مساحت شش كشور اروپايي آلمان، فرانسه، انگلستان، ايتاليا، هلند، بلژيك است.
جنوبيترين نقطه اين سرزمين بندر «گواتر» و شماليترين نقطه آن «دامنه آرارات» است. شرقيترين ناحيه ايران «كوهك» در مرز پاكستان و غربيترينآبادي آن «بازرگان» در مرز تركيه قرار دارد. اختلاف ساعت ميان شرقيترين و غربيترين نقاط مرزي ايران حدود يك ساعت و هجده دقيقه است.
مرزهاي كشور ايران را مي توان به دو دسته مرزهاي طبيعي و مرزهاي سياسي تقسيم كرد. موقعيت عمومي و جغرافيايي فلات ايران كه در جنوب غربي آسيا به صورت پلي ميان سه قاره آسيا، افريقا و اروپا واقع شده است، به نحو بارزي در اوضاع سياسي و نوسانات مرزي آن مؤثر بوده است و اغلب در معرض تهاجم اقوام مختلف قرار گرفته و گاهي هم بيگانگان مدتي بر آن تسلط يافتهاند.
مرز هاي طبيعي فلات ايران در شمال, جلگه ماورءالنهر و درياي خزر و جلگه كورا، در مغرب جلگه بينالنهرين، در جنوب شرقي و مشرق رود سند و در جنوب خليج فارس و درياي عمان و جزاير آن است.
كشور ايران بيش از 6000 كيلومتر با كشورهاي پاكستان، افغانستان، تركمنستان، جمهوري آذربايجان، ارمنستان، تركيه و عراق مرز خشكي مشترك دارد اگر كنارههاي خليج فارس و درياي عمان و مازندران را به آن اضافه كنيم، طول مرزي ايران به حدود 8700 كيلومتر ميرسد. طول مرزهاي كشور جمهوري اسلامي ايران و عراق در مقايسه با مرزهاي ايران با ديگر كشورهاي همسايه در مقام اول است. كوتاهترين مرزهاي ايران در ميان كشورهاي مجاور، مرز ايران و ارمنستان است ايران از سوي شمال با كشورهاي تركمنستان، ارمنستان، جمهوري آذربايجان هم مرز است و خط مرزي ايران و جمهوريهاي شوروي سابق را قسمتي از مرزهاي آبي درياي خزر و مرزهاي رودخانهاي تشكيل ميدهد, جمعاً حدود 2643 كيلومتر است. ايران از سمت شرق با كشور افغانستان و پاكستان هم مرز است. طول خط مرزي ايران و پاكستان در حدود 987 كيلومتر است.
همسايه غربي ايران, كشورهاي عراق و تركيه هستند كه مرز ايران و تركيه در حدود 486 كيلومتر است. پس از جنگ جهاني اول و با تشكيل دولت جديد تركيه، ايران در غرب با اين كشور همسايه و هم مرز شد. ديگر همسايه غربي ايران, كشورعراق است كه خط مرزي ايران و عراق در واقع همان مرز قديمي ايران عثماني است كه در جنوب از تقسيمگاه آب اروندرود آغاز ميشود و پس از گذشتن از ارتفاعات ايلام به قصر شيرين از بخش كم ارتفاعي گذشته، به كوه دالامپير, نقطه مرزي ايران, عراق و تركيه ميرسد. طول اين مرز در حدود 1609 كيلومتر است.
مرزهاي آبي جنوب ايرانن كه در واقع خليج فارس و درياي عمان هستند, در جنوب بهترين و مطمئنترين موقع سياسي را براي مرزهاي جنوبي ايران فراهم ساخته است. خط ساحلي جنوب به طول 1880 كيلومتر شامل كرانههاي شمالي درياي عمان و تمام كرانههاي شمالي خليج فارس و بخشي از اروندرود كه از مصب آن تا دهانه نهرخين و نيز تقسيمگاه آب شط (تالوگ)، مرز ايران و عراق است.
ايران بر اساس آخرين سرشماري که در سال 1375 انجام شده بيش از 60055484 نفر جمعيت دارد كه 3/38 درصد آن در نقاط روستايي و 3/61 درصد آن در نقاط شهري سكونت داشته اند. باقي جمعيت يعني حدود 4/0 درصد آن جمعيت غير ساکن و عشاير بوده اند. براساس آخرين تقسيمات كشوري جمهوري اسلامي ايران، داراي 30 استان و .... شهرستان بوده است. ايران از جمله مناطق خشک و نيمه خشک جهان به شمار مي آيد واز نظر آب و هوا به اقليم خشک و اقليم معتدل تقسيم مي شود. حدود 55 درصد سطح ايران را كوه فرا گرفته و 45 درصد آن را جلگه ها، دشت هاي پهناور، درياچه ها،هامون ها و نمك زارهاي متعدد در بر گرفته است.
ايران امروز، با وسعت 1623780 كيلومتر مربع معادل 27/1 وسعت قاره آسيا و نزديك به 90/1 خشكيهاي جهان است. خاك ايران به تنهايي، بيش تر از مجموع مساحت شش كشور اروپايي آلمان، فرانسه، انگلستان، ايتاليا، هلند، بلژيك است.
جنوبيترين نقطه اين سرزمين بندر «گواتر» و شماليترين نقطه آن «دامنه آرارات» است. شرقيترين ناحيه ايران «كوهك» در مرز پاكستان و غربيترينآبادي آن «بازرگان» در مرز تركيه قرار دارد. اختلاف ساعت ميان شرقيترين و غربيترين نقاط مرزي ايران حدود يك ساعت و هجده دقيقه است.
مرزهاي كشور ايران را مي توان به دو دسته مرزهاي طبيعي و مرزهاي سياسي تقسيم كرد. موقعيت عمومي و جغرافيايي فلات ايران كه در جنوب غربي آسيا به صورت پلي ميان سه قاره آسيا، افريقا و اروپا واقع شده است، به نحو بارزي در اوضاع سياسي و نوسانات مرزي آن مؤثر بوده است و اغلب در معرض تهاجم اقوام مختلف قرار گرفته و گاهي هم بيگانگان مدتي بر آن تسلط يافتهاند.
مرز هاي طبيعي فلات ايران در شمال, جلگه ماورءالنهر و درياي خزر و جلگه كورا، در مغرب جلگه بينالنهرين، در جنوب شرقي و مشرق رود سند و در جنوب خليج فارس و درياي عمان و جزاير آن است.
كشور ايران بيش از 6000 كيلومتر با كشورهاي پاكستان، افغانستان، تركمنستان، جمهوري آذربايجان، ارمنستان، تركيه و عراق مرز خشكي مشترك دارد اگر كنارههاي خليج فارس و درياي عمان و مازندران را به آن اضافه كنيم، طول مرزي ايران به حدود 8700 كيلومتر ميرسد. طول مرزهاي كشور جمهوري اسلامي ايران و عراق در مقايسه با مرزهاي ايران با ديگر كشورهاي همسايه در مقام اول است. كوتاهترين مرزهاي ايران در ميان كشورهاي مجاور، مرز ايران و ارمنستان است ايران از سوي شمال با كشورهاي تركمنستان، ارمنستان، جمهوري آذربايجان هم مرز است و خط مرزي ايران و جمهوريهاي شوروي سابق را قسمتي از مرزهاي آبي درياي خزر و مرزهاي رودخانهاي تشكيل ميدهد, جمعاً حدود 2643 كيلومتر است. ايران از سمت شرق با كشور افغانستان و پاكستان هم مرز است. طول خط مرزي ايران و پاكستان در حدود 987 كيلومتر است.
همسايه غربي ايران, كشورهاي عراق و تركيه هستند كه مرز ايران و تركيه در حدود 486 كيلومتر است. پس از جنگ جهاني اول و با تشكيل دولت جديد تركيه، ايران در غرب با اين كشور همسايه و هم مرز شد. ديگر همسايه غربي ايران, كشورعراق است كه خط مرزي ايران و عراق در واقع همان مرز قديمي ايران عثماني است كه در جنوب از تقسيمگاه آب اروندرود آغاز ميشود و پس از گذشتن از ارتفاعات ايلام به قصر شيرين از بخش كم ارتفاعي گذشته، به كوه دالامپير, نقطه مرزي ايران, عراق و تركيه ميرسد. طول اين مرز در حدود 1609 كيلومتر است.
مرزهاي آبي جنوب ايرانن كه در واقع خليج فارس و درياي عمان هستند, در جنوب بهترين و مطمئنترين موقع سياسي را براي مرزهاي جنوبي ايران فراهم ساخته است. خط ساحلي جنوب به طول 1880 كيلومتر شامل كرانههاي شمالي درياي عمان و تمام كرانههاي شمالي خليج فارس و بخشي از اروندرود كه از مصب آن تا دهانه نهرخين و نيز تقسيمگاه آب شط (تالوگ)، مرز ايران و عراق است.
ايران بر اساس آخرين سرشماري که در سال 1375 انجام شده بيش از 60055484 نفر جمعيت دارد كه 3/38 درصد آن در نقاط روستايي و 3/61 درصد آن در نقاط شهري سكونت داشته اند. باقي جمعيت يعني حدود 4/0 درصد آن جمعيت غير ساکن و عشاير بوده اند. براساس آخرين تقسيمات كشوري جمهوري اسلامي ايران، داراي 30 استان و .... شهرستان بوده است. ايران از جمله مناطق خشک و نيمه خشک جهان به شمار مي آيد واز نظر آب و هوا به اقليم خشک و اقليم معتدل تقسيم مي شود. حدود 55 درصد سطح ايران را كوه فرا گرفته و 45 درصد آن را جلگه ها، دشت هاي پهناور، درياچه ها،هامون ها و نمك زارهاي متعدد در بر گرفته است.
